Նոյեմբերի 21

Աղջկա_բերդ_Կոշ_02

Ամբերդ ամրոց

Ամբերդը միջնադարյան բերդաքաղաք և ամրոց էր, որը կառուցվել է (X դար) պատմական Արագածոտն գավառում`   Բյուրական գյուղից 7 կմ հյուսիս`   (Արագած լեռան հարավային լանջին) Արքաշեն և Ամբերդ գետերի միացման տեղում:`  

Բջնիի ամրոց

Բջնի ամրոցը Վասակ Պահլավունու շինարարական գործունեության արդյունք է , իսկ նրա որդին`   Գրիգոր Մագիստրոսը, կառուցել է տվել Բջնիի ս.Աստվածածին և Կեչառիսի վանքի գլխավոր եկեղեցին: Բնական բացառիկ նպաստավոր դիրքի շնորհիվ Բջնիի ամրոցը միջնադայան Հայաստանի առավել անառիկներից էր:

Էրեբունի ամրոց

Երևանի հարավ-արևելյան ծայրամասում`   Նոր-Արեշ և Վարդաշեն թաղամասերի միջև տեղակայված Արին-Բերդ բլրի վրա է գտնվում Էրեբունի քաղաք-ամրոցը: Այն կառուցվել է Ք. Ա. 782թ. ուրարտական տերության հզորագույն արքներից մեկի`   Արգիշտի Ա-ի (Ք.Ա. մոտ. 786- 765/764 թթ.) կողմից, ով, համաձայն Խորխորյան արձանագրության, Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան մասում գտնվող Խաթե և Ծուփանի երկրներից այստեղ է վերաբնակեցրել 6600 զինվորների:

Լոռի ամրոց

Լոռվա մարզի Ստեփանավանից 4,5 կմ հեռավորությամբ է գտնվում Լոռի ամրոցը, որը միջնադարյան անառիկ ամրոց է։ Այն գտնվում է Ձորագետ և Ուռուտ կիրճերի հատման մասում։
Կոշի բերդ

Կոշը բերդից ու եկեղեցուց կազմված համալիր է, որը գտնվում է Աշտարակի շրջանի համանուն գյուղի հյուսիսային կողմում, շրջկենտրոնից 18 կմ հարավ-արևմուտք:

Քաղենիի ամրոց

Քաղենիի ամրոցը գտնվում է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառում: Ոմանք, արաբական արշավանքների կապակցությամբ հիշատակված, Քաղին բնակավայրը տեղադրելով այժմյան Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզում`   Թալինի շրջանի Դաշտադեմ գյուղի մոտ, նրա տարածքի ավերակ բերդը, այսինքն Թալինի Բերդը անվանել են Քաղենի:

Առաջադրանք:
Համացանցից կամ այլ աղբյուրներից գտեք` ինչ է բերդը կամ ամրոցը, ի՞նչ նպատակով են կառուցվել բերդերը:
Ուրիշ ի՞նչ բերդեր, ամրոցներ գիտեք: Պատմեք դրանց մասին

Բերդ էր ամրոցներ

Ամբերդ

Միջնադարյան Հայաստանի ամրոցաշինության սկզբունքային գծերն իրենց վառ արտահայտությունն են գտել այս ամրոցում։ Դղյակը և պարսպի որոշ հատվածներ կառուցվել են VII դարում, Կամսարականների օրոք։ (X դար) պատկանում էր Պահլավունի իշխաններին և Բագրատունիների թագավորության ռազմապաշտպանական կարևոր հենակետերից էր։ Ամբերդը իր նշանակությունը կորցրեց թուրք-թաթարական արշավանքներից հետո և ամայացավ Լենկթեմուրի օրոք՝ 14-րդ դարի վերջերին։ Ամբերդի եկեղեցին կառուցել է Վահրամ Պահլավունին 1026 թվականին։ Առաջին եկեղեցիներից է, որոնք խաչթևերի չորս անկյուններում ունեն կրկնահարկ ավանդատներ։ Դղյակից հարավ, արևելյան պարսպի մոտ գտնվում է ամրոցի լավ պահպանված բաղնիքը (XXI դարեր)։ Բաղնիքի մոտ պահպանվել են փոքրիկ մատուռի ավերակներ։

Բերդապարիսպների բուրգերը կառուցվել են տեղանքի առանձնահատկություններից ելնելով, որ ճանապարհների նկատմամբ մուտքերի հաշվենկատ դիրքավորման հետ ստեղծել են պաշտպանական անառիկ մի համակարգ։ Արտաքուստ անմատչելի ամրոց հիշեցնող եռահարկ դղյակը տեղադրվել է բերդաքաղաքի հյուսիսարևմտյան, ամենաբարձր և միակ մատչելի մասում և ընդգրկել մոտ 1 500 մ² մակերես[3]։

Ամբերդի պեղումները երևան են բերել մետաղե իրեր, զենքեր, զարդեր, խեցեղեն, ապակի, դրամներ և այլն։

Երջանկաբերդ

Երնջակ-ը Սյունիքի «անմատույց» բերդերի թվին էր պատկանում։ Հավանական է, որ Սյունիքի գահագլուխ իշխանների գանձերի մի մասը պահում էր այստեղ։ Այն տարբեր ժամանակներում, քաղաքական աննպաստ պահերին, ապաստան էր դառնում շրջակայքի բնակչության համար։ Հիմնադրվել է դեռևս մթա առաջ, իսկ մթ 5-րդ դարում վերակառուցվոլ է Սյունյաց խանների ջանքերով։

Առանջնապես հայտնի է եղել 1011-րդ դարերում, երբ բերդի մոտ լեռան ցածրադիր լանջերին առաջացել էր նույն անուն քաղաք։ Ուշագրավ էր մանավանդ 913 թվականը Երնջակ-ի հերոսական պաշտպանությունը ընդդեմ՝ Ատրպատականիարաբական Էմիրր Յուսուֆի, որը 921-ին արշավել է Հայաստան և բազմաթիվ գավառներ ու քաղաքներ գրաելուց, ավերելուց հետո՝ 913-ին եկել պաշարել է Երնջակը, որտեղ մի ուժեղ կայազորի հսկողությամբ տեղակայված էին Սյունյաց իշխանների տիկիններն ու գանձերը։ Բերդի պաշտպանները երկար ժամանակ ետ են շպրտում գրոհող թշնամուն։ Ապարդյուն են դառնում Յուսուֆի ՝ գերեվարված շղթայակապ Սմբատ Ա Բագրատունու միջոցով բերդեցիներին համոզել առանց դիմադրության բերդը հանձնելու փորձերը։

Այնուամենայնիվ, երկար պաշարման հետևանքով արաբական Էմիրին հաջողվում է գրավել բերդը և ոչնչացնել պաշարվածների մի մասին, իսկ մյուս մասին, որոնց թվում և Սյունյավ իշխանների կանանց, գերեվարել։ Նա Երնջակ բերդը համանուն գավառի հետ միասին տալիս է Գողթնի արաբական Էմիրությանը։

Երնջակը մի քանի ամիս համառ դիմադրություն է ցույց տվել նաև Լենկթեմուրի հրոսակներին։ Լենկթեմուրից և նրա անմիջական հաջորդներից հետո Երնջակ բերդը գրավում են թուրքմենական ցեղերը։

Երնջակը հին Հայաստանի նշանավոր բերդերից է։ Դիրքն ամուր էր։ Հյուսիսից և հարավից պատած է զառիվեր լանջերով, արևմուտքում լեռներ են, իսկ արևելքում՝ Երնջակ գետի խոր ու զառիվեր կողերով հունը։ Կառուցված էին պաշտպանական պատվարներ, որոնց մնացորդները պահմապնվել են առայսօր։ Ունեցել է եռակի պարիսպ, օժանդակ կառուցվածքներ, արհեստական վիմափոր ջրամբար 20 x 6 քայլ չափով, որտեղ ջուր էր կուտակվում անձրևներց և ձնհալից։ Տեղացիները հաճախ կոչել են Շահթախտը (թագավորագահ)՝նկատի ունենալով նրա հաճախ իշխանանիստ լինելը։ Բերդի ավերակներից ոչ հեռու կան ընդարձակ գերեզմանոցներ։ Հայտնի չէ, թէ բերդը երբ է լքվել և ամայացել։ Բերդի մետ գտնվող ավան — քաղաքի ավերակներն ավելի վատ են պահպանվել։ Այնուամենայնիվ, այստեղ դեռևս գոյություն ունեն գերեզմանոց և եկեղեցիների ավերակներ ու տների հետքեր[1]

Advertisements

Նոյեմբերի 17

4) Այս հատվածի բարբառային ձևերը դարձրո՛ւ գրական հայերեն:


-Հրեն մի շուն է եկել, ոնց որ Բագոանց շունն ըլի, չէ՞:

-Ամոթ չի՞, տո, լաց ես ըլնում,- ասաց Վանին: — Հերիք չի՝ գելը շան տեղ ես դրել, հիմա էլ լաց ես ըլնում:



-Ահա մի շուն է ելեկ, ոնց որ Բագոեց շունը լինի, չէ՞:

-Ամոթ չի՞, որ լաց ես լինում,- ասաց Վանին: — Հերիք չի՝ գելը շան տեղ ես դրել, հիմա ել լաց ես լինում:

6)Անտառի բնակիչները շատ կատակասեր էին ու նրանք ուզում էին խաղ խաղալ  իրենցից մեկի հետ։

7)Ինձ շատ դուր եկավ այս պատմությունը, որովհետև  այս պատմությունը շատ արկածային ու վախի հետ կապված էր ու նաև շատ ծիծաղելի։

Առ.389

Մարդիկ մտածում են, որ աղվեսները շատ վնասատու են: Մարդիկ վնասարար են համարում որովհետև նրանք ուտում էն հավերին և այլ տեսաք կենդանիներին: Երբ որ աղվեսները դաշտում իրեն սիրում են  որովհետև ուտում է բոոր վնասակար կենդանիներին: Չիշտ չէ աղվեսին ոչինչացնել: Ես մտածում եմ, որ աղվեսը լավ կենդանի է որովհետև ոչինչացնում է վնասակար կենդանիներին:

КАК БАРСУК И КУНИЦА СУДИЛИСЬ

Однажды барсук и куница бежали по лесной тропинке и увидели кусок мяса. Подбежали они к своей находке.
– Я нашёл кусок мяса! – кричит барсук.
– Нет, это я нашла кусок мяса! – кричит на весь лес куница.
Барсук своё:
– Это я нашёл! Нечего зря спорить!
Куница своё:
– Я первая увидела!
Так они спорили-спорили, чуть не разодрались.
Тогда барсук сказал:
– Пойдём к судье. Пусть судья нас рассудит.
А судьёй в этом лесу была лиса.
Выслушала лиса барсука и куницу и говорит:
– Дайте-ка мне сюда вашу находку.
Отдали спорщики судье кусок мяса. Лиса сказала:
– Надо этот кусок разделить на две равные части. Одну часть пусть возьмёт себе барсук, другую – куница.
С этими словами лиса разорвала кусок на две части.
– Это несправедливо, – заскулил барсук. – У куницы кусок больше.
– Мы сейчас эту беду исправим, – сказала хитрая лиса и откусила от доли куницы изрядную часть мяса.
– Теперь у барсука кусок больше, – закричала куница. – Это несправедливо!
– Ничего, мы и эту беду исправим! Я люблю, чтобы всё было по справедливости.
Сказав так, лиса опять откусила кусок мяса, только уже от доли барсука. Теперь оказалось, что у куницы остался кусок больше, чем у барсука. Но лиса не растерялась и откусила от куска куницы.
И так она выравнивала кусок до тех пор, пока от находки ничего не осталось.
Видно, правду говорят умные люди: жадные да неуступчивые всегда в убытке бывают.

Вопросы и задания

1. Где, в каком месте происходит события, описанные в тексте?

Б) в лесу;

2. Определи персонажей произведения.

А) Барсук, куница, лиса;

3. Из-за чего у животных возник спор?

А) Не знали, как поделить находку;

4. Определи, какое значение автор вкладывает в выражение чуть не разодрались?

Б) чуть не подрались сильно;

5. Кто вершил суд в этом лесу?

А) Лиса;

6. Какое определение даётся лисе в этом тексте?

А) Хитрая;

7. Какой человеческий порок осуждает народ в этом произведении?

А) Жадность;

Հին Երևանի տոները

imagesՊարսիկների տիրապետության ժամանակ Երևանն ասիական քաղաք էր՝ համապատասխան վարք ու բարքով, տոներով։ Մարդիկ զբաղված էին իրենց աշխատանքով, մտահոգ օրվա ուտեստը հայթայթելու գործով, ամեն մեկը քաշված իր անկյունը։ Այդպես էին ապրում հասարակ դասի մարդիկ՝ արհեստավորները, մանր առևտրականները։ Այլ էր հին Երևանի երևելիների կյանքը։ Նրանք ունեին իրենց կալվածքները, հողերը ոչ միայն Երևանում, այլև քաղաքից դուրս։ Ամռանը, հենց սկսվում էր անասելի շոգը, նրանք ընտանիքներով քաշվում էին հով տեղեր և այդտեղ մնում մինչև ուշ աշուն, մինչև բերքահավաքի վերջը։

Կյանքը և հարաբերությունները քաղաքում եղել են նահապետական, պահանջները՝ քիչ. մարդիկ բավարարվել են իրենց իսկ ստեղծածով, ստացած բերք ու բարիքով։ Ոչ մի հասարակական վայր, հավաքատեղի։ Հանդիպում էին շաբաթ կամ կիրակի, տոներին, իսկ հիմնական հավաքատեղին եկեղեցիների բակերն էին։ Զբոսայգիները կառուցվեցին Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցնելուց հետո։
Հին Երևանում ամենից լավ նշվող տոնը, որը պարտադրված էր նաև հայերին, «Նովրուզբայրամն» էր՝ Նոր տարին։ Տոնը սկսվում էր սրբազան դարձած մի արարողությամբ։ Այդ օրը` վաղ առավոտյան, քաղաքի մեծամեծները, իշխաններն ու մելիքները հավաքվում էին ու գնում սարդարի պալատը՝ շնորհավորելու նրա «նովրուզը», հետո մեծ ակնածանքով սարդարի ոտքերի տակ էին դնում իրենց բերած «փեշքաշը»՝ թանկագին մատանիներ, ոսկե զարդեր, գորգեր։ Պարզ է, որ այս նվիրատվությունը, մանավանդ հայ իշխանների կողմից, հոժարակամ չէր, այլ՝ պարտադիր մի տուրք, որը վաղօրոք հավաքում էին, պատրաստում, որ «սարդարի աչքը քաղցր լինի խալխի վրա»։ Իսկ խալխը խեղճ, աշխատավոր հայն էր։
Նովրուզբայրամը հնում կոչվել է Նովրուզ սուլթանիե, որը նշանակում է Թագավորական նոր տարի։ Մարտի 21-ին, արևը ծագելուց 47 րոպե անց, մահմեդական Լուսնի տարվա 12-րդ ամսի 1-ին, բերդի հրետանին 3 անգամ համազարկ էր տալիս` ավետելով նորի սկիզբը։ Եվ քաղաքն անմիջապես աշխուժանում էր, սկսվում էր տոնախմբությունը։ Քրիստոնյաները հավաքվում էին եկեղեցիների բակերում, մահմեդականները՝ մզկիթների, որտեղ «շիրին չայ» էին խմում, զրուցում։ Ուրախությունը, կերուխումը տևում էր 3 օր։ Բայց սարդարի պալատում և մեծամեծների տներում տոնախմբությունը տևում էր 8 օր։
Հարություն Ալամդարյանի հուշագրություններում նշվում է, որ նույնիսկ հայոց կաթողիկոսը և բարձրաստիճան շատ հոգևորականներ, ըստ ընդունված կարգի, Էջմիածնից Երևան էին գալիս անձամբ շնորհավորելու սարդարին։ Եվ այդ շնորհավորանքը, պարզ է, առանց «փեշքաշի» չէր լինում։
Պարտադիր «պետական» տոնից բացի քաղաքի հայ բնակչությունն ուներ ազգային, հիմնականում եկեղեցական տոներ. Սուրբ Ծնունդը, Խաչը ջուրը գցելու արարողությունը, հետո՝ Տրնդեզը, Զատիկը, ամռանը՝ Վարդավառը…

Երևանում մեծ հանդիսավորությամբ էր տոնվում Ջրօրհնեքը։ Համընդհանուր տոն էր նաև Տրնդեզը. բակերում ու տանիքներին փայտ էին դիզում, խարույկ վառում։
Երևանցիները նշում և սրբազան երկյուղածությամբ էին կատարում մի տոն, որը կապված էր մեռյալների հիշատակին։ Դա սեպտեմբերին նշվող «Սուրբ խաչ» տոնն էր։ Աշխուժանում, մարդկանցով էր լցվում  հին թաղի և հին Երևանի նշանավոր գերեզմանատունը՝ Կոզեռնը։ Հնչում էր զուռնայի ձայնը, մարդիկ հիշելով իրենց մեռյալներին, գլխահակ նստում էին, մի-մի թաս խմում իրենց հարազատների հոգու հանգստյան համար, ապա դանդաղ ցրվում էին տները, գերեզմանոցում թագավորում էր հավիտյան լռությունը։
Վերջերս հին տոներին ավելացավ նորը, որը պարզապես կոչվում է «թթի տոն»։ Հնաբնակ երևանցիների ասոցիացիան (ՀԱՐԱՍ-ը) արդեն քանի տարի նշում է այդ տոնը՝ սկզբում Կապույտ մզկիթի բակում, հետագայում՝ Հին Նորքում, Քանաքեռի թթառատ այգիներում։
Օպերայի այգում է Երևանի հինավուրց, մոտ 200 տարեկան սև (ղառ) թթի ծառը՝ «Նահապետ թթենին»։ Երևանցիները պետք է աչքի լույսի պես պահեն այդ ծառը, որպես հուշարձան և փոխանցեն հաջորդ սերունդներին։ Դա էլ հին ու նոր երևանցիների մեծ պարտքն է։ Հիշենք, որ «թթի տոնը» նույնպես ազգային է:
Աղբյուրը

Մաթեմատիկա

537. Լարի առաջին կտորը երկորդից երկար է 6 անգամ, իսկ երկրորդ կտորը երրորդից կարճ է 4 անգամ: Որքա՞ն է այդ լարերի երկարությունների գումարը, եթե երրորդ լարի երկարությունը 96 մ է:

96:4=24

6×24=144

առաջին 144, եկրորդ 24, երրորդ 96;

144+24+96=264

Պատ.՝ 264 մետր:

 

3 x (72 : 18) + 7 x (81 – 70)=99

1.72:18=4

2.4×3=12

3.81-70=11

4.11×7=77

5.12+77=99

 

 (925 – 890) x 4 – 2 x (600 : 15)=60

1.600:15=40

2.40×2=80

3.925 – 890=35

4.35×4=140

5.140-80=60

 

(379 + 621) : 125 + (94 – 31) x 8=512

379+621=1000

1000:125=8

94-31=63

63×8=504

504+8=512

 

(32 x 5) x 4 + (600 : 100) : 3=642

32×5=160

160×4=640

600:100=6

6:3=2

640+2=642

 

(134+29):38=(134+29)=163:38=

(1001+736):15=

(28+81): (212+149)=