Բնագիտություն

Առաջադրանք 1- Առանձին սյունակներում դուրս գրեք մարմինները և նյութերը՝

Մարմիններ Նյութեր
Սեղան Փայտ
Համակագիչ Պլաստմաս
Բաժակ Ապակի
Մատանի Ոսկի
Ծորակ Այլումին
Վզնոց Մետաղ

Ապակի, սեղան, աթոռ, փայտ, կավ, ոսկի, մատանի, պղինձ, պղնձալար, պայուսակ, երկաթ, փորձանոթ, մանրադիտակ, ալյումին, քարտեզ, արծաթ, փուչիկ։

Առաջադրանք 2
Թվարկեք առնվազն 5 նյութ, որից կարելի է բաժակ պատրաստել։

Ապակի, կավ, փայտ, մետաղ, պլաստմաս.

Առաջադրանք 3.

Որոնք են բնության`

Ø անկենդան բաղադրիչները

Հող, գետ, փայտ, սեան,
Ø կենդանի բաղադրիչները

Ծառ, բույս, ծաղիկ,

Advertisements

Սեպտեմբերի 20

Ծ, ձ, ղ, ճ, ջ, փ, ը հնչյուններով սկսվող բառեր գրիր:

Ծիրան, ձի, ղեկ, ճյուղ, ջուր, փիղ, ընկույզ

Թուր-թույր, թյուր, հուն-հույն, բուն-բույն բառերի մեջ ավելացրու յ հնչյուն, ինչ բառեր ստացար: Այդ բառերը գործածիր նախադասությունների մեջ:

Գրիր բաց թողնված ձայնավորները:

Այժմեական, անէական, անպատեհ, անվրեպ, դողէրոցք, ելևէջ, երբևէ, երբևիցե, էլեկտրաէներգիա, լայնէկրան, մանրե, վայրէջք, տիեզերք, ամանորյա, ամենօրյա, անօգնական, անօթևան, անորոշ, արծաթազօծ, մեղմօրոր, մեղմորեն, նախօրոք, ակնդետ, ակնթարթ, անակնկալ, անընդհատ, հյուրընկալ, ճեպընթաց, մերթընդմերթ, նորընտիր, որոտդնդոստ, սրընթաց, ունկնդիր։

12.Գրիր բաց թողնված բաղաձայնները:

Գաբրիել, դարբին, երգ, իբրև, խաբել, Հակոբ, համբերել, համբույր, փրթուր, սուրբ, ուրբաթ, Քերոբ, աղբանոց, ցայտաղբյուր, եղբայր, ավագ, կողպեք, երգ, զուգել, թագավոր, թարգմանել, կարապ, հոգնակի, մարգարիտ, արթար, արդեն, արդյոք, արդյունք, որդ (ճիճու), որթ (խաղողի վազ), օրիորդ, գնորդ, ժողովուրդ, ընդամենը, ընդհակառակը, փարդամ, ընդհանուր, ընդունակ, ընդունել, ասացվածք, ընդարձակ, գլուխկոնդի, համարձակ, բարձ, թխվածք, բարձր, խցկել, հարձակվել, փորձ, ամբողձ, աղջիկ, եղբայր:

  1. Նորից կարդաՄեսրոպ Մաշտոցիմասին և լրացրո՛ւ տեքստիբաց թողած բառերը:

Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 362 թվին Տարոն գավառի հացեկաց գյուղում գյուղում: Մոտ 389 թվին հաստատվել է Վաղարշապատում, պաշտոնավարել արքունիքում՝ որպես զինորական գրագիր : Նա հայ ժողովրդին ձուլման վտանգից փրկելու նպատակով ձեռնամուխ է լինում գրերի ստեղծման գործին: Հայոց կաթողիկոսի՝ Սահակ Պարթևի երաշխավորությամբ  և Վռամշապուհ արքայի հրամանով մի խումբ աշակերտների հետ շրջել է Ամիդ, Սամոսատ, Եդեսիա քաղաքներում: 405  թվին ստեղծել է հայոց տառերը և վերադարձել  հայրենիք: Առաջին գիրքը, որ թարգմանվել է հայերեն Աստվածաշունչն է, իսկ հայերեն առաջին նախադասությունը՝ Ճանաչել զիմաստություն և զխրատ,իմանալ զբանս հանճարոյ::

14.Գրի՛ր շարադրություն «Ձայնավորներն ու բաղաձայնները» թեմայով:

Ձայնավորներն ու բաղաձայնները

 

  1. Կրկնողություն. ստուգիր ինքդ քեզ. թեստ

Սեպտեմբերի 19

1.է, ս, ի, տ, լ, ու, մ, օ, կ, ը, ա հնչյուններից որո՞նք ենձայնավորները:

Աէիուօը.

2.Նախադասությունները լրացրու:

Հայերենի ձայնավոր հնչյուններն են`6:

Հայերենի բաղաձայն հնչյուններն են`30:

Ձայնավոր հնչյունները փոխելով ստացիր նոր բառեր:

Պատ-պուտ, դար-դիր, սար-սուր, բառ-բեռ, տող-տեղ, տուն-տան, վարք-վերք, վիզ-վազ, հարկ-հուրկ, գարի-գերի, կարճ-կիրճ:

Շարունակիր շարքը, գրիր ձայնավորով վերջացող երեքականբառ:

Օրինակ՝ գարի, կատու, այնպիսի

Ձայնավորով սկսվող ու վերջացող հինգ բառ գրիր:

Ոզնի,  եկեղեցի, Ալֆրեդո, Էրիկա, Անի,

Միևնույն ձայնավորով վերջացող հինգ բառ գրիր:

 Արա,Աննա,Ալլա,առա,առկա.

Ողկույզ բառի հնչյուններից յուրաքանչյուրով սկսվող բառերգրիր:

Ողկույզ, ոտք, ղեկ, կարիճ, ուրուր, յար, զատիկ,

8.Գրիր բառեր, որոնք իրարից մեկ բաղաձայնով ենտարբերվում:

Օրինակ՝ պայտ-փայտ, գետ-կետ, երգ-վերգ,

Այնպիսի բառեր գրիր, որոնցում միաժամանակ լինեն ղ և խ, ճև ղ, ծ և ղ:

  1. Այնպիսի բառեր գրիր, որոնցում միաժամանակ լինեն ղ և խ, ճ և ղ, ծ և ղ:      աղախին,խեղճ,ծիծաղ

Սեպտեմբերի 13

 

1.Դաշտենցի «Ռանչպարների կանչը» վեպից այս հատվածը, բաժանիր հատվածների, վերնագրիր:

Հայոց լեզվի դասը

Հայոց լեզվի դաս էր։
— Ապա արտասանիր «Ռանչպարների կանչը», — մատնացույց արեց Մելքոն վարժապետը վերջին շարքում նստած մի թխադեմ աշակերտի, որ լուսամուտին կպած մտազբաղ նայում էր Ձորաթաղի այգիներին։

Աշակերտը կանգնեց։

Շաբաթը մեկ անդամ Մելքոն վարժապետը աշակերտներին կրկնել էր տալիս հայոց այբուբենը։ Աշակերտները պարտավոր էին անգիր ասել բոլոր տառերը, դրանք զուգակցելով հայ շինականների առավոտյան կանչերի հետ։ Այբուբենը սերտելու այս եղանակը Մելքոն վարժապետն էր մշակել ոտանավորի ձևով, նպատակ ունենալով հայոց գրերի պատկերը և հաջորդական կարգը ամուր դրոշմել իր սաների հիշողության մեջ։ Այնպես պետք է արտասանեին, որ թվար, թե առավոտ է, և ռանչպարները իրար ձայն տալով շտապում են դաշտային աշխատանքի։

— Ա՛յբ, բե՛ն, գի՛մ,

Բրդեմ ուտեմ.

— Ի՞նչ ուտես, — ընդմիչեց Մելքոն վարժապետը հոնքերը խոժոռելով։

— Թփով կլուլիկ կարմիր տաքդեղով։

Դասարանը փռթկաց։

Սոված վարժապետը

— Լավ բան է Մշո թփով կլուլիկ ուտելը, այն էլ կարմիր տաքդեղով, բայց դասը լավ սերտելուց հետո, — սաստեց վարժապետը։ — Այլապես տեսնու՞մ ես վարոցների խուրձը։

— Առաջ ուտել, հետո սերտել, — պատասխանեց թխադեմ աշակերտը, դժկամությամբ նայելով բարակ վարոցների կապոցին, որ դրված էր անկյունում, կարգապահությունը խախտող և դասը չսովորող աշակերտներին պատժելու համար։

— Դու ասա «Ռանչպարների կանչը», — դիմեց պարոն Մելքոնը մի ուրիշ աշակերտի, որ առջևում էր նստած և թվաբանությունից ու մայրենի լեզվից միշտ հինգ ու խաչ էր ստանում ։

Խաժաչք, սուր քթով և մազերի խոպոպները ճակատին թափած սասունցի մանուկ էր Սանասարը։ Դասը պատասխանելուց առաջ սա միշտ դիմում էր Մարութա սարին, կարծես ուժ առնելու համր։ «Յա Մարաթուկ», ասում էր ու դասը պատասխանում։ Ուստի դասարանում նա հայտնի էր նաև «Յա Մարաթուկ» մականունով։

Սանասարը համարձակ վեր կացավ, և «Յա Մարաթուկ» գոչելով, ճակատը բարձր պահած սկսեց.

— Ա՛յբ, բե՛ն, գի՛մ,
Ե՛լ, Հովակիմ,
Դա՛, ե՛չ, զա՛,
Լծիր եզան։
է՛, ը՛թ, թո՛,
Վեր կաց, Թաթո,
ժե՛, ինի՛, լյո՛ւն,
Կապիր քո շուն։
Խե՛, ծա՛, կե՛ն,
Ու՞ր է Հակեն։
Հո՛, ձա՛, ղա՛տ,
Միհրա՜ն, Մրհրդա՜տ,
Ճե՛ն, մե՛ն, հի՛,
Կգանք հիմի։
Նո՚ւ, շա’, ո՜,
Պրծիր, Շավո,
Չա’, պե’, ջե’,
Ուշ է, Վաչե։
Ռա’, սե’, վե՛վ,
Ծագեց արև։
Տյո՛ւն, րե’, ցո’,
Մարդ աստծո։
Վյո՚ւն, փյո՛ւր, քե’,
Քելե, Սրքե,
Ե՛վ, օ’, ֆե’,

Օ, ի՜նչ զով է։

— Ապրե՛ս, Սանասար։ Դու Սասնա ո՞ր գյուղից ես։
— Բսանաց գավառի Ջրտնիք գյուղից։

— Շատ ապրես, որդիս։ Ա՜յ, այդպես կսերտեն «Ռանչպարների կանչը» և ոչ թե կլուլիկ ուտելու մասին կմտածեն, — նկատեց Մելքոն վարժապետը և դասամատյանը բաց անելով Սանասարի անվան դիմաց ավելացրեց մի նոր հինգ ու խաչ։

2. Դուրս գրիր գրությամբ և արտասանությամբ տարբերվող տասը բառ:

վերջին,Շաբաթը,անդամ, հաջորդական, կարգը,մեջ,Բրդեմ,խուրձը,Ծագեց,Մարդ.

3. Դուրս գրիր 3-5-ական պարզ, բարդ և ածանցավոր բառեր:

պարզ-դաս,մեկ, բոլոր, ամուր

բարդ-վարժապետ,Ձորաթաղ,դասամատյան

ածանցավոր-ռանչպարները,տաքդեղով,դաշտային

4.Գտի՛ր և գրի՛ր  լեզվի մասին առածներ, սովորիր այդ առածները, փորձիր բացատրել իմաստը:

 

Քանի լեզու գիտես` այնքան մարդ ես։

 

Ռանչպարների կանչը Հատված վեպից

Ռանչպարների կանչը
Հատված վեպից

Հայոց լեզվի դաս էր։
— Ապա արտասանիր «Ռանչպարների կանչը», — մատնացույց արեց Մելքոն վարժապետը վերջին շարքում նստած մի թխադեմ աշակերտի, որ լուսամուտին կպած մտազբաղ նայում էր Ձորաթաղի այգիներին։

Աշակերտը կանգնեց։

Շաբաթը մեկ անդամ Մելքոն վարժապետը աշակերտներին կրկնել էր տալիս հայոց այբուբենը։ Աշակերտները պարտավոր էին անգիր ասել բոլոր տառերը, դրանք զուգակցելով հայ շինականների առավոտյան կանչերի հետ։ Այբուբենը սերտելու այս եղանակը Մելքոն վարժապետն էր մշակել ոտանավորի ձևով, նպատակ ունենալով հայոց գրերի պատկերը և հաջորդական կարգը ամուր դրոշմել իր սաների հիշողության մեջ։ Այնպես պետք է արտասանեին, որ թվար, թե առավոտ է, և ռանչպարները իրար ձայն տալով շտապում են դաշտային աշխատանքի։

— Ա՛յբ, բե՛ն, գի՛մ,

Բրդեմ ուտեմ.

— Ի՞նչ ուտես, — ընդմիչեց Մելքոն վարժապետը հոնքերը խոժոռելով։

— Թփով կլուլիկ կարմիր տաքդեղով։

Դասարանը փռթկաց։

— Լավ բան է Մշո թփով կլուլիկ ուտելը, այն էլ կարմիր տաքդեղով, բայց դասը լավ սերտելուց հետո, — սաստեց վարժապետը։ — Այլապես տեսնու՞մ ես վարոցների խուրձը։

— Առաջ ուտել, հետո սերտել, — պատասխանեց թխադեմ աշակերտը, դժկամությամբ նայելով բարակ վարոցների կապոցին, որ դրված էր անկյունում, կարգապահությունը խախտող և դասը չսովորող աշակերտներին պատժելու համար։

— Դու ասա «Ռանչպարների կանչը», — դիմեց պարոն Մելքոնը մի ուրիշ աշակերտի, որ առջևում էր նստած և թվաբանությունից ու մայրենի լեզվից միշտ հինգ ու խաչ էր ստանում ։

Խաժաչք, սուր քթով և մազերի խոպոպները ճակատին թափած սասունցի մանուկ էր Սանասարը։ Դասը պատասխանելուց առաջ սա միշտ դիմում էր Մարութա սարին, կարծես ուժ առնելու համր։ «Յա Մարաթուկ», ասում էր ու դասը պատասխանում։ Ուստի դասարանում նա հայտնի էր նաև «Յա Մարաթուկ» մականունով։

Սանասարը համարձակ վեր կացավ, և «Յա Մարաթուկ» գոչելով, ճակատը բարձր պահած սկսեց.

— Ա՛յբ, բե՛ն, գի՛մ,
Ե՛լ, Հովակիմ,
Դա՛, ե՛չ, զա՛,
Լծիր եզան։
է՛, ը՛թ, թո՛,
Վեր կաց, Թաթո,
ժե՛, ինի՛, լյո՛ւն,
Կապիր քո շուն։
Խե՛, ծա՛, կե՛ն,
Ու՞ր է Հակեն։
Հո՛, ձա՛, ղա՛տ,
Միհրա՜ն, Մրհրդա՜տ,
Ճե՛ն, մե՛ն, հի՛,
Կգանք հիմի։
Նո՚ւ, շա’, ո՜,
Պրծիր, Շավո,
Չա’, պե’, ջե’,
Ուշ է, Վաչե։
Ռա’, սե’, վե՛վ,
Ծագեց արև։
Տյո՛ւն, րե’, ցո’,
Մարդ աստծո։
Վյո՚ւն, փյո՛ւր, քե’,
Քելե, Սրքե,
Ե՛վ, օ’, ֆե’,

Օ, ի՜նչ զով է։

— Ապրե՛ս, Սանասար։ Դու Սասնա ո՞ր գյուղից ես։
— Բսանաց գավառի Ջրտնիք գյուղից։

— Շատ ապրես, որդիս։ Ա՜յ, այդպես կսերտեն «Ռանչպարների կանչը» և ոչ թե կլուլիկ ուտելու մասին կմտածեն, — նկատեց Մելքոն վարժապետը և դասամատյանը բաց անելով Սանասարի անվան դիմաց ավելացրեց մի նոր հինգ ու խաչ։

Աղբյուրը

Բառերի բացատրություն

ռանչպար-հողագործ, հողի մշակ
սերտել-անգիր անել
կլուլիկ-ճաշի տեսակ
վարոց-բարակ փայտե ճիպոտ

Առաջադրանքներ

  1. Դուրս գրիր քեզ անծանոթ այլ բառեր, բառարանի օգնությամբ բացատրիր:                                 վարոց-Գավազան  տաքդեղ-պղպեղ
  2. Սովորիր հայերենի այբուբենը տառանուններով (այբ, բեն, գիմ), տես Սուսան Մարկոսյանի Գործնական քերականությունը՝ 5-րդ դասարան, էջ 4, ապա կատարիր նույն էջի առ. 2-րդը:

Հնչյունաբանություն. Լեզվի հնչյունները

Հնչյունաբանություն. Լեզվի հնչյունները

Նախադասությունը կազմված է բառերից, իսկ բառերը՝ հնչյուններից: Հնչյունները արտասանվում և լսվում են. Նրանք բառեր կազմող անբաժանելի ձայներ են:

  1. Հետևյալ հնչյուններից բառեր կազմեցեք:

Ձ, ն, յ, ու-ձյուն / ր, գ, ի, ք-գիրք/ ր, տ, ու, ց-ցուրտ/ մ, ր, յ, ա-մայր/ ու, ր, յ, ք-քույր/ ա, լ, ր-լար /    դ, ա, մ, ր-դրամ/ ր, ու, ջ-ջուր/ գ, կ, ի, ծ-գծիկ:

Օրինակ՝ ձ, ն, յ, ու- ձյուն

  1. Հետևյալ հնչյուններից տարբեր դասավորություններով կազմեք տարբեր բառեր (կարելի է նաև մեկ հնչյունը երկու անգամ գործածել):

Մ, ա, դ, ր-դրամ/ ա, կ, խ-խակ/ ն, շ, ու-շուն/ հ, մ, ա-մահ/ ա, ս,  թ-թաս/ ռ, տ, ա-տառ:

Օրինակ՝ ռ, տ, ա- տառ, առատ

3.Կազմի՛ր նոր բառեր` բառամիջում ավելացնելով մեկ հնչյուն:

Կակաչ-կարկաչ, կաթ-կարթ, խիտստ-խիստոտ, ծոծորակ, վարկ-վարակ, հարց, ծածուկ:

4.Տրված բառերի մեջ նոր հնչյուն ավելացնելով կազմի՛ր նորբառեր` արագ, այլ, կլոր, ախտ, թոռ-աթոռ, շատ-փշատ, շուն-աշուն, արոտ-կարոտ, նուշ-անուշ, ուր-լուր, լուր-բլուր, ուլիկ-պուլիկ, ծուխ-ածուխ, իրան-ծիրան, աղ-մաղ:

  1. Շուշանիկ բառի հնչյուններով կազմի՛ր նոր բառեր:                                                                   Անուշիկ

6.Սուր բառի առաջին հնչյունը փոխելով` ստացի՛ր նոր բառեր:      

Օրինակ` հուր, մուր…                                                                                                                                լուր,թուր,հուր մուր

Мой необычный летний день

В один прекрасный день я появился в мире сказок в развлекательном комплексе Jambo. Мы провели веселый день, наслаждаясь присутствием домашних животных и птиц и восхищением иностранными гостями. Все, кто хочет насладиться забавными обезьянами, наслаждаться природой, проводить время с друзьями и советовать им быть в этом прекрасном парке.